Libellen, sprinkhanen en overige ongewervelden (EIS)

Libellen (Odonata)

Jaarlijks worden circa 25.000 tot 30.000 waarnemingen van libellen aangeleverd. Hierbij zijn niet de waarnemingen meegerekend die in het kader van de monitoring worden verzameld. Ongeveer tweederde van de waarnemingen wordt ingeleverd als databestand, de rest komt binnen op speciale waarnemingenformulieren. Bij binnenkomst worden de formulieren en bestanden snel doorgenomen, waarbij vooral wordt gekeken of alle belangrijke velden zijn ingevuld.
Jaarlijks wordt in de winterperiode het hoofdbestand aangevuld met nieuwe waarnemingen. De binnengekomen bestanden worden samengevoegd, een klus die door de verschillende opbouw van de aangeleverde bestanden vaak erg tijdrovend is. De formulieren worden opgestuurd naar ons vaste invoerbureau. Nadat alle gegevens in één bestand zitten worden een aantal velden in het bestand door bureaumedewerkers ingevuld. Het gaat hierbij om velden als provincie, herkomst coördinaat, nauwkeurigheid coördinaat en enkele administratieve velden. Tevens wordt zover mogelijk ontbrekende coördinaten opgezocht.
De controle van de waarnemingen zelf begint met het op kaart zetten van de waarnemingen. Waarnemingen die buiten het bekende areaal van de soort vallen worden gecorrigeerd. Indien nodig wordt contact opgenomen met de waarnemer. Waarnemingen van zeer zeldzame soorten of zeldzame soorten buiten hun bekende areaal worden door de CWNO (Commissie Waarnemingen Nederlandse Odonata) gecontroleerd. Hierbij is altijd bewijsmateriaal in de vorm van een foto of een beschrijving nodig. De commissie bestaat uit een vijftal experts die de waarnemingen zo objectief mogelijk keuren. Bewijsmateriaal wordt opgeslagen en wordt gedocumenteerd zodat latere controle mogelijk is. Waarnemingen die onvoldoende gedocumenteerd zijn worden niet verwijderd maar krijgen een aantekening in het veld ‘betrouwbaarheid'. De vrijwilligers worden jaarlijks via het waarnemingenverslag gewezen op het belang van het goed documenteren van bijzondere waarnemingen. In deze verslagen kunnen ze ook de recente arealen van de soorten opzoeken en staat aangegeven van welke soorten bewijsmateriaal verplicht is.
Een controle op basis van de vliegtijd is ook mogelijk. Dit is voor het maken van het boek ‘De Nederlandse libellen' gebeurd maar heeft sindsdien door tijdgebrek niet meer plaatsgevonden.

Sprinkhanen (Orthoptera)

Sprinkhaanwaarnemingen worden grotendeels ingeleverd in databestanden, maar ook nog wel op formulieren. Gedurende het jaar worden de gegevens opgespaard, om tijdens de winter in een keer verwerkt te worden. De databestanden worden hierbij omgewerkt tot de structuur die in het hoofdbestand gebruikt wiordt. Dit is een tijdrovende klus, omdat de aangeleverde bestandjes vaak zeer verschillend in elkaar zitten. De formulieren worden ingevoerd door een extern invoerbureau.
Voordat de bewerkte nieuwe gegevens aan het hoofdbestand worden toegevoegd, moeten eerst diverse extra velden worden ingevuld door de EIS-bureaumedewerkers. Dit zijn bijvoorbeeld administratievelden, die het terugvinden van de oorspronkelijke bron van de waarneming mogelijk maken, maar ook velden die informatie bevatten over de plaatsbepaling, zoals de nauwkeurigheid van de coördinaten.
De controle van de waarnemingen wordt uitgevoerd door bureaumedewerkers van EIS-Nederland. Waarnemingen van zeldzame soorten worden beoordeeld op betrouwbaarheid. Bij deze inschatting spelen onder andere de volgende zaken een rol: de beschikbaarheid van bewijsmateriaal, de bekende verspreiding van de soort in Nederland, de ervaring van de waarnemer en de biotoop waarin de waarneming verricht is.

Mieren (Formicidae)

Een groot deel van de gegevens in het mierenbestand is gebaseerd op eerst gevangen en vervolgens verzamelde exemplaren. Deze worden geconserveerd in diverse museum- en privécollecties. Het voordeel hiervan is dat de determinaties achteraf altijd te controleren zijn. Veel van de verzamelde exemplaren zijn al door specialisten op naam gebracht in het kader van werkzaamheden voor het boek 'De wespen en mieren van Nederland' (Nederlandse Fauna 6). Hoewel in de minderheid, zijn er ook veldwaarnemingen van niet verzamelde dieren in het bestand opgenomen. Mierengegevens komen bij EIS-Nederland binnen op formulieren of in digitale bestanden in uiteenlopende bestandsformaten. De gegevens op formulieren worden ingevoerd door een extern invoerbureau. De digitale bestanden worden door bureaumedewerkers van EIS-Nederland omgewerkt tot een structuur die aan het hoofdbestand toe te voegen is. Alle waarnemingen worden voorzien van diverse administratieve gegevens, zodat de oorspronkelijke bron van de waarneming altijd terug te vinden is. Daar vrijwel alle gegevens afkomstig zijn van een kleine groep mierendeskundigen, is controle van de gegevens slechts in weinig gevallen echt nodig. Deze controle wordt doorgaans uitgevoerd door de coördinator van de mierenwerkgroep van EIS-Nederland.

Bijen (Apidae s.l.)

Vrijwel alle gegevens in het bijenbestand zijn gebaseerd op eerst gevangen en vervolgens verzamelde exemplaren. Deze worden geconserveerd in diverse museum- en privécollecties. Het voordeel hiervan is dat de determinaties achteraf altijd te controleren zijn. Een groot deel van de verzamelde exemplaren is zelfs al door specialisten op naam gebracht in het kader van werkzaamheden voor de verspreidingsatlas van de Nederlandse bijen, die over enkele jaren verschijnt. Bijengegevens komen bij EIS-Nederland binnen op formulieren of in digitale bestanden in uiteenlopende bestandsformaten. De gegevens op formulieren worden ingevoerd door een extern invoerbureau. De digitale bestanden worden door bureaumedewerkers van EIS-Nederland omgewerkt tot een structuur die aan het hoofdbestand toe te voegen is. Alle waarnemingen worden voorzien van diverse administratieve gegevens, zodat de oorspronkelijke bron van de waarneming altijd terug te vinden is. Aan het eind van elk jaar worden overzichten van de nieuwe gegevens doorgenomen door de coördinator van de bijenwerkgroep. Vondsten van bijzondere soorten en vondsten op ongebruikelijke plaatsen of in afwijkende perioden van het jaar worden dan gecontroleerd. Fout gebleken determinaties worden gecorrigeerd, onzekere waarnemingen krijgen een vinkje in het veld 'probleem'.

Mollusken (Mollusca)

Molluskengegevens worden verzameld en opgeslagen door Stichting Anemoon, waarmee EIS-Nederland samenwerkt. Stichting Anemoon verzorgt het onderhoud aan het databestand en de controle daarvan. Hun eerste prioriteit is het uitbrengen van een verspreidingsatlas van de Nederlandse mollusken. Omdat Anemoon geen middelen heeft om professionele ondersteuning in te zetten, verzorgt EIS-Nederland de werkzaamheden rond het gebruik van data in diverse andere projecten, waaronder het Natuurloket.
In het kader van de vervaardiging van de Rode Lijst van de Nederlandse mollusken is een uitgebreide controle uitgevoerd op de data van bijzondere soorten. Aan soorten die op de Habitatrichtlijn staan is tijdens andere projecten ook uitgebreid aandacht besteed. Hierdoor zijn de gegevens van 'beleidsrelevante' soorten als betrouwbaar te beschouwen. Op de data van soorten zonder wettelijk beschermde of Rode-Lijststatus zijn weinig controles uitgevoerd. Gegevens van deze soorten zijn doorgaans geaccepteerd indien zij afkomstig zijn van waarnemers van wie bekend is dat zij voldoende ervaring hebben met het op naam brengen van mollusken. Gegevens van onbekende waarnemers worden apart gezet, totdat hierop enige controle kan plaatsvinden. Omdat deze controle geheel in de vrije tijd van Anemoon-leden gedaan moet worden, blijven bepaalde gegevens soms lang liggen voordat ze gebruikt kunnen worden voor het Natuurloket. Hierdoor is de actualiteit niet optimaal.